Στις 17 Μαΐου 1914 υπογράφηκε στην Κέρκυρα το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, που αναγνώριζε τη Βόρειο Ήπειρο ως αυτόνομη περιοχή μέσα στο νέο αλβανικό κράτος. Προέβλεπε ελληνικά σχολεία, ισότητα της ελληνικής γλώσσας και τοπική χωροφυλακή, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως.
Είναι ένα κείμενο που αναφέρεται συχνά μέχρι σήμερα όταν γίνεται λόγος για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία. Παρακάτω συγκεντρώνουμε τι λένε οι διαθέσιμες πηγές για το πώς φτάσαμε εκεί, τι ακριβώς προέβλεπε και τι απέγινε.
Πώς φτάσαμε στην Κέρκυρα
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17 Δεκεμβρίου 1913) παραχώρησε στην Αλβανία την περιοχή που έγινε γνωστή ως Βόρειος Ήπειρος. Οι ντόπιοι Έλληνες αντέδρασαν και τον Φεβρουάριο του 1914 ανακηρύχθηκε στο Αργυρόκαστρο η Αυτόνομη Βόρειος Ήπειρος, με επικεφαλής τον Γεώργιο Χρηστάκη-Ζωγράφο.
Ακολούθησαν συγκρούσεις με την αλβανική χωροφυλακή. Τον Μάιο του 1914 η Διεθνής Επιτροπή Ελέγχου των Μεγάλων Δυνάμεων άνοιξε διαπραγματεύσεις με την πλευρά του Ζωγράφου. Οι αντιπρόσωποι συναντήθηκαν αρχικά στους Αγίους Σαράντα, ενώ οι τελικές διαπραγματεύσεις έγιναν στην Κέρκυρα. Η υπογραφή έγινε στις 17 Μαΐου 1914 (5 Μαΐου με το παλαιό ημερολόγιο).
Τι προέβλεπε το Πρωτόκολλο
- Αυτονομία: οι δύο επαρχίες, Αργυροκάστρου και Κορυτσάς, γίνονταν αυτόνομες υπό αλβανική κυριαρχία και υπό τον ηγεμόνα Γουλιέλμο του Βηντ.
- Διοίκηση: η αλβανική κυβέρνηση, σε συμφωνία με την Επιτροπή, διόριζε τους διοικητές και τους ανώτερους υπαλλήλους, λαμβάνοντας υπόψη τη σύνθεση των τοπικών θρησκευτικών κοινοτήτων.
- Χωροφυλακή και στρατός: τοπική χωροφυλακή με αναλογική στρατολόγηση ντόπιων· στρατιωτικές μονάδες που δεν ήταν ιθαγενείς δεν μπορούσαν να μεταφερθούν και να χρησιμοποιηθούν στις αυτόνομες επαρχίες.
- Σχολεία: στα σχολεία των ορθόδοξων κοινοτήτων η διδασκαλία θα γινόταν στα ελληνικά, εκτός από τις τρεις πρώτες τάξεις· το μάθημα των θρησκευτικών αποκλειστικά στα ελληνικά.
- Γλώσσα: η ελληνική εξισωνόταν με την αλβανική σε όλες τις δημόσιες υποθέσεις, μαζί με τα δικαστήρια και τα αιρετά συμβούλια.
- Ορθόδοξες κοινότητες: αναγνωρίζονταν ως νομικά πρόσωπα και διατηρούσαν τις περιουσίες τους.
- Χειμάρρα: ανανεωνόταν το ειδικό καθεστώς αυτονομίας που είχε την οθωμανική εποχή, με ξένο «καπετάνιο» για 10 χρόνια.
- Εγγύηση: τις διατάξεις εγγυούνταν οι Μεγάλες Δυνάμεις, ενώ προβλεπόταν και αμνηστία.
Η έγκριση και η αντίδραση της Χειμάρρας
Οι Μεγάλες Δυνάμεις ενέκριναν τη συμφωνία και στις 23 Ιουνίου 1914 την αποδέχτηκε επίσημα και η αλβανική κυβέρνηση. Ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος συμβούλευσε τον Ζωγράφο να την αποδεχτεί.
Για να ισχύσει, το Πρωτόκολλο έπρεπε να επικυρωθεί και από τη συνέλευση των Βορειοηπειρωτών στο Δέλβινο, όπου συμμετείχαν αντιπρόσωποι από τη Χειμάρρα, τους Αγίους Σαράντα, το Αργυρόκαστρο, το Πωγώνι, την Πρεμετή, το Λεσκοβίκι, την Ερσέκα, την Κορυτσά και την Τεπελένη. Τελικά επικυρώθηκε, εκτός από τους αντιπροσώπους της Χειμάρρας, που αποχώρησαν. Ο αρχηγός της Χειμάρρας Σπυρομήλιος αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι με το Πρωτόκολλο οι Βορειοηπειρώτες δεν κέρδιζαν τίποτε.
Γιατί δεν εφαρμόστηκε
Λίγες εβδομάδες αργότερα ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Αλβανία βυθίστηκε σε πολιτικό χάος. Ο ηγεμόνας Γουλιέλμος έφυγε από τη χώρα τον Σεπτέμβριο του 1914 και στις 27 Οκτωβρίου 1914, με την έγκριση των Μεγάλων Δυνάμεων, ο ελληνικός στρατός μπήκε ξανά στη Βόρειο Ήπειρο. Το 1916 ιταλικά στρατεύματα απομάκρυναν τον ελληνικό στρατό από την περιοχή.
Το 1921 το Πρωτόκολλο ακυρώθηκε στη Διάσκεψη των Πρεσβευτών και η Βόρειος Ήπειρος δόθηκε οριστικά στην Αλβανία. Τα μειονοτικά δικαιώματα που αναγνωρίστηκαν στη συνέχεια αφορούσαν πολύ μικρότερη περιοχή. Τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν ή μετατράπηκαν σε αλβανικά, μέχρι την παρέμβαση του Διαρκούς Δικαστηρίου Διεθνούς Δικαιοσύνης της Χάγης τον Απρίλιο του 1935.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας αναφέρεται μέχρι σήμερα από βορειοηπειρωτικές οργανώσεις και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην αλβανική ιστοριογραφία, αντίθετα, σπάνια αναφέρεται ή ερμηνεύεται διαφορετικά.
Πηγές
- Wikipedia – Protocol of Corfu (με παραπομπές σε Stickney 1926, Miller 1966, Kondis 1976)
- himara.gr – Η υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας και η άρνηση του Σπυρομίλιου να προσυπογράψει
Discover more from Το Τσαούσι
Subscribe to get the latest posts sent to your email.

