ΑρχικήΕιδήσειςΑρχαία Μίεζα: Στο φως το σχολείο του Αριστοτέλη και του Αλεξάνδρου

Αρχαία Μίεζα: Στο φως το σχολείο του Αριστοτέλη και του Αλεξάνδρου

Στην αρχαία Μίεζα, κοντά στη Νάουσα, η ανασκαφή που ξεκίνησε το 2024 φέρνει στο φως ένα τεράστιο συγκρότημα του 4ου αιώνα π.Χ. Η επικεφαλής αρχαιολόγος Αγγελική Κοτταρίδη το ταυτίζει με το βασιλικό γυμνάσιο που έχτισε ο Φίλιππος Β΄, εκεί όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον νεαρό Αλέξανδρο. Η ανακάλυψη έχει κάνει τον γύρο του κόσμου.

Η ανασκαφή: ποιοι, πότε, πού

Το ερευνητικό πρόγραμμα ξεκίνησε με προγραμματική σύμβαση που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου 2024 η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Δήμαρχος Νάουσας Νίκος Κουτσογιάννης. Επικεφαλής είναι η Δρ Αγγελική Κοτταρίδη, επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων Ημαθίας. Στην ομάδα συμμετέχουν οι αρχαιολόγοι Μαρία Παρζιάλη και Δρ Τάσος Κακαμανούδης, ενώ τις γεωφυσικές έρευνες κάνει ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Γρηγόρης Τσόκας με την ομάδα του.

Ο χώρος βρίσκεται κάτω από ελαιώνες, περίπου 2 χιλιόμετρα ανατολικά από τις σπηλιές του γνωστού «Νυμφαίου» στην Ισβόρια, που ως τώρα θεωρούνταν η «Σχολή του Αριστοτέλη». Η ανασκαφή καλύπτει έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, από τα οποία έχουν ήδη αποκαλυφθεί περίπου 15.

Τι έχει βρεθεί

  • Ο ξυστός: μια διώροφη στεγασμένη στοά για την προπόνηση των αθλητών, μήκους περίπου 200 μέτρων, με 64 δωρικούς κίονες στο ισόγειο.
  • Παλαίστρα και στάδιο: τμήματα του περιστύλιου της παλαίστρας, θραύσματα ιωνικής ζωφόρου, ιωνικό κιονόκρανο και ένα σπάνιο γωνιακό δωρικό επιστύλιο.
  • Το διδασκαλείο: αίθουσες διδασκαλίας με λίθινα θρανία και στεγασμένους διαδρόμους.
  • Δύο αίθουσες συμποσίων (ανδρώνες): ένα τριμερές συγκρότημα άνω των 160 τ.μ., με προθάλαμο και δύο ανδρώνες με 10 ανάκλιντρα ο καθένας, δηλαδή τουλάχιστον 20 συνδαιτυμόνες ανά αίθουσα. Βρέθηκαν τέσσερα ψηφιδωτά δάπεδα, που στην τεχνική θυμίζουν εκείνα του ανακτόρου των Αιγών.
  • Κινητά ευρήματα: τέσσερις γραφίδες, με τις οποίες οι μαθητές έγραφαν τις ασκήσεις τους, νομίσματα, κεραμική και θραύσμα παναθηναϊκού αμφορέα. Τέτοιοι αμφορείς περιείχαν το λάδι με το οποίο αλείφονταν οι αθλητές.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, το συγκρότημα χτίστηκε στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., με ενιαίο σχέδιο, στην εποχή του Φιλίππου Β΄. Σε σημεία του σώζεται ακόμη το λευκό κονίαμα στους τοίχους και στα αρχιτεκτονικά μέλη, ίδιο με εκείνο των βασιλικών τάφων και του ανακτόρου των Αιγών.

Ένα σχολείο για την ηγεσία του μέλλοντος

Η κ. Κοτταρίδη περιγράφει το γυμνάσιο ως ένα «εκπληκτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα» που δημιούργησε ο Φίλιππος Β΄ για να διαμορφωθεί η πολιτική και πνευματική «ηγεσία του μέλλοντος». Κατά την ίδια, το συγκρότημα ολοκληρώθηκε το 343 π.Χ., τη χρονιά που έφτασε ο Αριστοτέλης στη Μακεδονία, και «δεν αποκλείεται να είναι το αρχέτυπο όλων των Γυμνασίων» του ελληνιστικού κόσμου.

Ο Αριστοτέλης δίδαξε στη Μίεζα για περίπου τρία χρόνια. Μαζί με τον Αλέξανδρο μαθήτευσαν νέοι της μακεδονικής αριστοκρατίας που αργότερα έγιναν στρατηγοί και βασιλείς, όπως ο Ηφαιστίων, ο Πτολεμαίος Α΄ ο Σωτήρ, ο Κάσσανδρος και ο Κλείτος ο Μέλας. Από τη Μίεζα καταγόταν και ο Πευκέστας, σύντροφος του Αλεξάνδρου. Το 340 π.Χ. ο Αλέξανδρος άφησε τη σχολή για να γίνει αντιβασιλέας.

Τι λένε οι αρχαίες πηγές

Η βασική αρχαία πηγή είναι ο Πλούταρχος, στον «Βίο του Αλεξάνδρου» (κεφάλαια 7 και 8). Τον έγραψε γύρω στο 100 μ.Χ., δηλαδή περίπου τέσσερις αιώνες μετά τα γεγονότα.

Η πρόσκληση. Ο Φίλιππος είδε ότι ο γιος του δεν υπάκουε στον καταναγκασμό, αλλά πειθόταν με τη λογική. Γι’ αυτό δεν τον εμπιστεύτηκε σε απλούς δασκάλους και κάλεσε τον Αριστοτέλη, τον πιο φημισμένο φιλόσοφο της εποχής. Του έδωσε γενναία αμοιβή: ξαναέχτισε τη γενέτειρά του, τα Στάγειρα, που είχε καταστρέψει ο ίδιος, και γύρισε πίσω τους κατοίκους της που είχαν γίνει εξόριστοι ή δούλοι.

Η σχολή στη Μίεζα. Για τον τόπο της σχολής ο Πλούταρχος γράφει:

«σχολὴν μὲν οὖν αὐτοῖς καὶ διατριβὴν τὸ περὶ Μίεζαν Νυμφαῖον ἀπέδειξεν, ὅπου μέχρι νῦν Ἀριστοτέλους ἕδρας τε λιθίνας καὶ ὑποσκίους περιπάτους δεικνύουσιν.»

Πλούταρχος, Αλέξανδρος 7

Σε απλά ελληνικά: ο Φίλιππος όρισε για σχολή και τόπο μελέτης το Νυμφαίο κοντά στη Μίεζα, όπου μέχρι την εποχή του Πλουτάρχου έδειχναν τα πέτρινα καθίσματα και τους σκιερούς περιπάτους του Αριστοτέλη.

Τα «κρυφά» μαθήματα και το γράμμα του Αλεξάνδρου. Κατά τον Πλούταρχο, ο Αλέξανδρος διδάχτηκε την ηθική και την πολιτική. Διδάχτηκε όμως και τις «ακροαματικές» διδασκαλίες, τα βαθύτερα μαθήματα που ο Αριστοτέλης έλεγε μόνο προφορικά στους μυημένους. Χρόνια αργότερα, όταν ήταν ήδη στην Ασία, ο Αλέξανδρος έμαθε ότι ο δάσκαλός του τα είχε εκδώσει σε βιβλία. Του έγραψε παραπονεμένος: αν αυτά γίνουν κτήμα όλων, σε τι θα ξεχωρίζουν πια οι ίδιοι από τους άλλους; Και πρόσθετε ότι θα προτιμούσε να ξεχωρίζει στη γνώση των υψηλότερων πραγμάτων παρά στη δύναμη. Ο Αριστοτέλης απάντησε ότι τα βιβλία αυτά είναι «και εκδεδομένα και ανέκδοτα», γιατί χρησιμεύουν μόνο ως σημειώσεις για όσους έχουν ήδη διδαχτεί από τον ίδιο.

Η Ιλιάδα κάτω από το μαξιλάρι. Από τον Αριστοτέλη ο Αλέξανδρος αγάπησε και την ιατρική: συχνά συμβούλευε φίλους του όταν αρρώσταιναν. Αγάπησε όμως πάνω απ’ όλα τον Όμηρο. Ο Πλούταρχος γράφει ότι θεωρούσε την Ιλιάδα «εφόδιο» της πολεμικής αρετής και ότι:

«ἔλαβε μὲν Ἀριστοτέλους διορθώσαντος ἣν ἐκ τοῦ νάρθηκος καλοῦσιν, εἶχε δὲ ἀεὶ μετὰ τοῦ ἐγχειριδίου κειμένην ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον»

Πλούταρχος, Αλέξανδρος 8

Δηλαδή είχε μια έκδοση της Ιλιάδας διορθωμένη από τον Αριστοτέλη, που την έλεγαν «η Ιλιάδα του νάρθηκα» (της κασετίνας), και την κρατούσε πάντα κάτω από το μαξιλάρι του, μαζί με το εγχειρίδιό του.

«Δεύτερος πατέρας». Στην αρχή, γράφει ο Πλούταρχος, ο Αλέξανδρος θαύμαζε και αγαπούσε τον Αριστοτέλη όχι λιγότερο από τον πατέρα του:

«ὡς διʼ ἐκεῖνον μὲν ζῶν, διὰ τοῦτον δὲ καλῶς ζῶν»

Πλούταρχος, Αλέξανδρος 8

Από τον πατέρα του, έλεγε, πήρε τη ζωή, και από τον δάσκαλό του το να ζει σωστά. Αργότερα η σχέση τους ψυχράθηκε, χωρίς όμως να φτάσει σε ρήξη, ενώ η αγάπη του Αλεξάνδρου για τη γνώση έμεινε ως το τέλος.

Ο ίδιος ο Αριστοτέλης δεν άφησε γραπτά για τη διαμονή του στη μακεδονική αυλή. Η περιγραφή του Πλουτάρχου, με το «Νυμφαίο», τα πέτρινα καθίσματα και τους σκιερούς περιπάτους, είναι ο λόγος που επί δεκαετίες η «Σχολή του Αριστοτέλη» ταυτιζόταν με τις σπηλιές της Ισβόριας. Η κ. Κοτταρίδη υποστηρίζει ότι η πραγματική σχολή ήταν το μεγάλο γυμνάσιο που ανασκάπτει σήμερα, λίγο πιο ανατολικά.

Η βίαιη καταστροφή από τους Ρωμαίους

Τα στρώματα καταστροφής και φωτιάς που βρέθηκαν δείχνουν ότι το γυμνάσιο καταστράφηκε βίαια. Κατά την κ. Κοτταρίδη, οι Ρωμαίοι το διέλυσαν συστηματικά μετά τη δεύτερη μάχη της Πύδνας (148 π.Χ.) και την οριστική υποταγή της Μακεδονίας, την εποχή που κάηκαν και οι Αιγές και η Πέλλα, για να σβήσουν τα σύμβολα της μακεδονικής δύναμης. Στη φετινή ανασκαφική περίοδο η ομάδα αναζητά την πρόσοψη του κτιρίου, που, όπως έγραψε η ίδια, οι Ρωμαίοι ήθελαν να χαθεί για πάντα.

Η Μίεζα και ο διεθνής Τύπος

Η ανακάλυψη έχει απασχολήσει, μεταξύ άλλων, το National Geographic, το Live Science και το ZME Science. Ο Βρετανός ιστορικός Robin Lane Fox, βιογράφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, χαρακτήρισε το εύρημα στο National Geographic «πραγματικά καταπληκτικό».

Τα διεθνή μέσα σημειώνουν πάντως ότι η έρευνα βρίσκεται σε πρώιμη φάση. Η ταύτιση με τη σχολή του Αριστοτέλη είναι η επιστημονική εκτίμηση της ανασκαφέως και στηρίζεται στη χρονολόγηση, στο μέγεθος και στη χρήση του συγκροτήματος. Δεν έχει βρεθεί ακόμη επιγραφή που να την επιβεβαιώνει, και κανείς δεν μπορεί να πει σε ποιους μαθητές ανήκαν οι γραφίδες.

Τι ακολουθεί

Ο Δήμος Νάουσας αναζητά χρηματοδότηση για τη συνέχιση της ανασκαφής. Μια πρώτη δωρεά 90.000 ευρώ έδωσε ο ΔΕΣΦΑ, ενώ υπήρξε και δεύτερη δωρεά από επιχειρηματία. Η μελέτη για την αναστήλωση τμήματος του ξυστού είναι ήδη έτοιμη. Στη Νάουσα σχεδιάζεται επίσης «Αριστοτέλειο Αρχαιολογικό Κέντρο» για τα ευρήματα. Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν τον Ιούνιο, τα αποτελέσματα της ανασκαφής θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Ακρόπολης.

Στην ίδια περιοχή βρίσκονται το αρχαίο θέατρο της Μίεζας και οι γνωστοί μακεδονικοί τάφοι της Λευκαδίας: ο Τάφος της Κρίσεως, ο Τάφος των Λύσωνος και Καλλικλή, ο Τάφος των Ανθεμίων και ο Τάφος του Κίντς.

Πηγές

📬 Τα νέα του τόπου μας στο email σου

Ειδήσεις από τον Δήμο Φοινικαίων, ιστορία των χωριών μας και ό,τι νέο δημοσιεύουμε. Χωρίς spam, διαγραφή με ένα κλικ.

Αδελφότητα Τσαουσιωτών
Αδελφότητα Τσαουσιωτών
Η Αδελφότητα Τσαουσιωτών «Άγιος Βασίλειος» γράφει για το Τσαούσι, τα χωριά του Βούρκου και τον Δήμο Φοινικαίων στη Βόρειο Ήπειρο. Καταγράφουμε τις ειδήσεις του τόπου μας, ερευνούμε την ιστορία του μέσα από πηγές και περιηγητές, και κρατάμε ζωντανή τη μνήμη και τον πολιτισμό μας για όσους ζουν εδώ και για όσους λείπουν.
Σχετικά άρθρα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

Ακολουθήστε το Τσαούσι

6,826ΥποστηρικτέςΚάντε Like
522ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
7,306ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
8,160ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

Πιο δημοφιλή