Ανεβήκαμε στον λόφο της αρχαίας Φοινίκης αυτές τις μέρες του Οκτωβρίου, εκεί όπου η ιταλοαλβανική αποστολή του Πανεπιστημίου της Μπολόνια ανασκάπτει για 26η χρονιά. Οι αρχαιολόγοι δουλεύουν στο πλάτωμα πάνω από το αρχαίο θέατρο, όπου αναζητούν ένα δημόσιο κτίριο της αρχαίας πόλης, πιθανότατα το βουλευτήριο. Και από ό,τι είδαμε, πιστεύουν πραγματικά ότι είναι κοντά σε αυτό που ψάχνουν.
Ο δρόμος προς την αρχαία Φοινίκη
Όποιος δεν γνωρίζει την περιοχή δύσκολα θα βρει τον αρχαιολογικό χώρο. Στο χωριό Φοινίκη η μόνη ένδειξη που εντοπίσαμε είναι μια παλιά ταμπέλα, τόσο καμένη από τον ήλιο που με το ζόρι διαβάζεται τι γράφει. Για έναν χώρο που ήταν κάποτε η πρωτεύουσα της Χαονίας, και που έχει τη δική του θέση στην ιστορία της Ηπείρου, η σήμανση είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Ο δρόμος που ανεβαίνει προς τα πάνω δεν είναι σε καλύτερη κατάσταση. Οι πλημμύρες της προηγούμενης χρονιάς άφησαν πίσω τους καθιζήσεις, που ακόμα δεν έχουν αποκατασταθεί. Το αυτοκίνητο θέλει προσοχή σε όλη τη διαδρομή.
Στην κορυφή όμως η εικόνα αλλάζει. Εκεί, πάνω από το αρχαίο θέατρο, βρήκαμε τους αρχαιολόγους να δουλεύουν επίμονα. Το θέατρο είναι στραμμένο προς τον νότο, με θέα στον κάμπο του Βούρκου και προς το Βουθρωτό.
Ποιοι είναι και πόσο θα μείνουν
Την αποστολή διευθύνουν ο καθηγητής Giuseppe Lepore από το Τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Πανεπιστημίου της Μπολόνια και η αρχαιολόγος Belisa Muka από την αλβανική πλευρά. Στις εργασίες συμμετέχουν φοιτητές αρχαιολογίας από την Ιταλία και την Αλβανία, μαζί με το προσωπικό του Αρχαιολογικού Πάρκου και ντόπιους εργάτες.
Σύμφωνα με την επίσημη προκήρυξη του Πανεπιστημίου, η φετινή περίοδος έχει προγραμματιστεί για περίπου τρεις εβδομάδες τον Οκτώβριο και περιλαμβάνει «ανασκαφή, τεκμηρίωση και διαγνωστικές εργασίες για τη συντήρηση» των μνημείων.
Τι ψάχνουν πάνω από το θέατρο
Το πλάτωμα πάνω από το θέατρο δεν επιλέχθηκε τυχαία. Το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια ανακοίνωσε τον Νοέμβριο του 2024 ότι στο ίδιο σημείο εντοπίστηκαν ίχνη από τις πρώτες φάσεις της πόλης, που χρονολογούνται στον 4ο αιώνα π.Χ. Την ίδια περίοδο αποκαλύφθηκε και τμήμα της αγοράς της αρχαίας Φοινίκης.
Το βουλευτήριο ήταν το κτίριο όπου συνεδρίαζε η βουλή μιας αρχαίας ελληνικής πόλης, δηλαδή το σώμα των πολιτών που αποφάσιζε για τα κοινά. Συνήθως βρισκόταν κοντά στην αγορά και στο θέατρο, στην καρδιά της δημόσιας ζωής. Για τη Φοινίκη, που ήταν η πρωτεύουσα των Χαόνων και ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της Ηπείρου, ένα τέτοιο εύρημα θα ήταν πολύ σημαντικό: θα έδειχνε πού και πώς έπαιρναν οι αρχαίοι κάτοικοι τις αποφάσεις τους.
Σημείωση: μέχρι τη δημοσίευση αυτού του άρθρου, η αποστολή δεν έχει ανακοινώσει επίσημα την ύπαρξη βουλευτηρίου. Θα ενημερώσουμε μόλις υπάρξουν επίσημα αποτελέσματα.
Ένας αιώνας ιταλικών ανασκαφών στη Φοινίκη
- 1924–1926: ο Ιταλός αρχαιολόγος Luigi Maria Ugolini ταυτίζει τον λόφο με την αρχαία Φοινίκη και κάνει τις πρώτες ανασκαφές.
- 2000: ξεκινά το σύγχρονο ιταλοαλβανικό πρόγραμμα, σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο των Τιράνων και με στήριξη του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών.
- 2001–2013: ανασκάπτεται το αρχαίο θέατρο, με θέα προς τον κάμπο του Βούρκου και το Βουθρωτό. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν σε ειδικό τόμο το 2018.
- 2024: αποκαλύπτεται τμήμα της αγοράς και ίχνη του 4ου αιώνα π.Χ. στο πλάτωμα πάνω από το θέατρο.
- 2026: 26η ανασκαφική περίοδος, με επίκεντρο το ίδιο πλάτωμα.
Οι ανασκαφές αυτών των χρόνων αποκάλυψαν μια πόλη που κατοικήθηκε σχεδόν συνεχώς από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 15ο αιώνα: τείχη, θέατρο, αγορά, σπίτια με περιστύλια, μια μεγάλη παλαιοχριστιανική βασιλική και νεκροταφεία στον κάμπο. Στη Φοινίκη υπογράφηκε το 205 π.Χ. και η περίφημη ειρήνη ανάμεσα στη Ρώμη και τον Φίλιππο Ε΄ της Μακεδονίας. Για το πώς την είδαν οι ξένοι περιηγητές πριν από 200 χρόνια, διαβάστε το άρθρο μας «Η Φοινίκη μέσα από τα μάτια των ξένων περιηγητών».
Ένας θησαυρός που αξίζει καλύτερη πρόσβαση
Η Φοινίκη δεν είναι μόνο ένας αρχαιολογικός χώρος. Είναι το όνομα του δήμου μας και κομμάτι της ταυτότητας όλων των χωριών του Βούρκου. Κάθε νέο εύρημα προσθέτει μια σελίδα στην ιστορία του τόπου μας. Και όμως, ο χώρος που φιλοξενεί ένα πανεπιστήμιο από το εξωτερικό για 26 χρόνια δεν έχει ούτε μια ευανάγνωστη πινακίδα, ενώ ο δρόμος προς αυτόν παραμένει φθαρμένος από τις πλημμύρες. Μια σωστή σήμανση από τον Δήμο και την αρμόδια υπηρεσία, και η αποκατάσταση του δρόμου, θα έκαναν τη Φοινίκη επισκέψιμη για τους χιλιάδες τουρίστες που περνούν κάθε καλοκαίρι από τους Αγίους Σαράντα. Θυμίζει επίσης πόσο σημαντική είναι η προστασία του χώρου, ιδίως μετά τις ζημιές που καταγράψαμε στο παρελθόν.
Αν βρεθείτε αυτές τις μέρες στον λόφο, οι αρχαιολόγοι δουλεύουν σε περιφραγμένα σημεία. Σεβαστείτε τον χώρο εργασίας τους. Αν έχετε φωτογραφίες από την ανασκαφή που τραβήξατε από τα επιτρεπόμενα σημεία, στείλτε μας τες.
Πηγές
- Unibo Magazine: «Ancient Phoinike (Albania) continues to unveil itself» (12/11/2024)
- Πανεπιστήμιο Μπολόνια: Προκήρυξη ανασκαφικής περιόδου Phoinike 2026
- Progetto Phoinike – Missione archeologica italo-albanese
- Ιταλικό Υπουργείο Εξωτερικών: Italian Mission in Phoinike
- R. Villicich, Il teatro di Phoinike, Bologna University Press, 2018.
