Τηλεγραφήματα, επιστολές και υπηρεσιακά έγγραφα του ίδιου του αλβανικού κράτους, από το 1921 έως το 1936, καταγράφουν τον αγώνα των κατοίκων της Χειμάρρας για να μαθαίνουν τα παιδιά τους ελληνικά. Τα έγγραφα παρουσίασε ο ευρωβουλευτής Φρέντης Μπελέρης, με βίντεο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ανάρτηση στο Facebook.
Έγγραφα από αλβανικές πηγές
Όπως τονίζει ο Φρέντης Μπελέρης, τα έγγραφα δεν προέρχονται από ελληνικές πηγές ή αφηγήσεις. Είναι επίσημα έγγραφα του αλβανικού κράτους: υπουργείων, νομαρχιών και της πρωθυπουργίας στα Τίρανα.
Τα έφερε στο φως ο καθηγητής Γιάννης Γιάννης, τέως πρόεδρος της Ομόνοιας. Ο κ. Μπελέρης τον ευχαρίστησε δημόσια για την έρευνά του.
Τι καταγράφουν τα αρχεία, χρονιά προς χρονιά
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο κ. Μπελέρης στο βίντεό του:
- 1921: Το αλβανικό κράτος μειώνει τη διδασκαλία των ελληνικών στα σχολεία της Χειμάρρας από τρεις ώρες σε μία.
- Οι κάτοικοι διαμαρτύρονται και ζητούν να φέρουν Έλληνες δασκάλους με δικά τους έξοδα. Το κράτος αρνείται.
- Οι οικογένειες κρατούν τα παιδιά στο σπίτι. Οι αρχές απειλούν με διώξεις.
- Λίγες εβδομάδες μετά, από τους περίπου 200 μαθητές μόνο 33 πηγαίνουν στο αλβανικό σχολείο.
- 1935: Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δικαιώνει τα ελληνικά μειονοτικά σχολεία. Στη Χειμάρρα όμως το αλβανικό κράτος και πάλι αρνείται.
- Περίπου δύο χρόνια αργότερα, και μετά από πίεση της ελληνικής κυβέρνησης, λειτουργούν τρία ελληνικά σχολεία.
Τα έγγραφα ένα προς ένα
Παρακάτω τα τέσσερα έγγραφα που δημοσιεύθηκαν, με σύντομη απόδοση του περιεχομένου τους στα ελληνικά από το totsaousi.gr. Τα χειρόγραφα σημεία δεν διαβάζονται πάντα καθαρά, γι’ αυτό αποδίδουμε μόνο ό,τι είναι ευανάγνωστο.
1. Τηλεγράφημα από την Αυλώνα, Δεκέμβριος 1921
Τηλεγράφημα της Νομαρχίας Αυλώνας προς το Υπουργείο Παιδείας στα Τίρανα. Ζητά να διευκρινιστεί αν τα ελληνικά στα σχολεία της Χειμάρρας θα διδάσκονται μία ώρα την ημέρα σε κάθε τάξη ή μία ώρα την ημέρα για τις τρεις τάξεις μαζί.

2. Έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας, Απρίλιος 1922
Έγγραφο του Υπουργού Παιδείας προς το Υπουργείο Εσωτερικών, με θέμα «Για την αποχή των μαθητών της Χειμάρρας». Αναφέρει ότι η διεύθυνση του σχολείου της Χειμάρρας παραπονιέται πως οι μαθητές απουσιάζουν από το σχολείο όταν είναι οι ώρες διδασκαλίας της αλβανικής γλώσσας. Κατηγορεί την τοπική υπονομαρχία ότι δεν φροντίζει να επιβάλει την υποχρεωτική φοίτηση και ζητά να δοθούν οι «απαραίτητες διαταγές».

3. Τηλεγράφημα της Δημογεροντίας Χειμάρρας, Σεπτέμβριος 1923
Τηλεγράφημα από τη Χειμάρρα προς την Πρωθυπουργία στα Τίρανα, με την υπογραφή της Δημογεροντίας (Kryepleqësia) της Χειμάρρας. Οι κάτοικοι ζητούν, σύμφωνα με τον νόμο για τις μειονότητες, να αναγνωριστούν οι δάσκαλοι της ελληνικής γλώσσας, τους οποίους θα διορίσουν οι ίδιοι με δικά τους έξοδα, για τη μόρφωση των παιδιών τους.

4. Αναφορά των κατοίκων της Χειμάρρας, Απρίλιος 1936
Επιστολή κατοίκων της Χειμάρρας προς τον Πρωθυπουργό, με ημερομηνία 29 Απριλίου 1936. Γράφουν ότι ήδη από τον Αύγουστο του 1935 ζήτησαν προφορικά και γραπτά να συνεχίσουν να λειτουργούν τα σχολεία τους ελεύθερα και στην ελληνική γλώσσα, όπως πριν, με βάση την απόφαση της Χάγης. Επειδή μέχρι τότε η λειτουργία των σχολείων δεν είχε επιτραπεί, ανανεώνουν το αίτημά τους. Στην ίδια επιστολή διαμαρτύρονται και για τον τρόπο που ορίστηκε η τοπική δημογεροντία.
Η απόφαση της Χάγης το 1935
Το 1933 η Αλβανία, με αλλαγή του Συντάγματος, απαγόρευσε όλα τα ιδιωτικά σχολεία και συμπεριέλαβε σε αυτά τα σχολεία της ελληνικής μειονότητας. Το θέμα έφτασε στην Κοινωνία των Εθνών.
Στις 6 Απριλίου 1935 το Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης της Χάγης εξέδωσε τη Γνωμοδότηση αρ. 26 «Μειονοτικά σχολεία στην Αλβανία». Έκρινε ότι η Αλβανία ήταν υποχρεωμένη να επιτρέπει στη μειονότητα να ιδρύει και να διατηρεί δικά της σχολεία. Η απόφαση θεωρήθηκε δικαίωση του αγώνα των Βορειοηπειρωτών για τα ελληνικά σχολεία.
Το μήνυμα του Φρέντη Μπελέρη
Στην ανάρτησή του ο ευρωβουλευτής σημειώνει ότι οι Χειμαρριώτες «δεν παρακάλεσαν για την ταυτότητά τους. Αγωνίστηκαν γι’ αυτήν».
Όπως λέει στο βίντεο, έναν αιώνα μετά, το αλβανικό κράτος, μέρος της επιστημονικής κοινότητας και σχεδόν όλος ο πολιτικός κόσμος της Αλβανίας αρνούνται την ύπαρξη Ελληνισμού στη Χειμάρρα. Κατά τον ίδιο, η ιστορία έχει δείξει ότι όταν οι ιδεοληψίες και η προπαγάνδα συγκρούονται με την πραγματικότητα, νικά πάντα η πραγματικότητα.
Κλείνει λέγοντας ότι ο Ελληνισμός της Χειμάρρας βρίσκεται εκεί εδώ και αιώνες και θα συνεχίσει να βρίσκεται.
Πηγές
- Ανάρτηση και βίντεο του Φρέντη Μπελέρη στο Facebook (Νοέμβριος 2026)
- Minority Schools in Albania, Γνωμοδότηση της 6ης Απριλίου 1935 – Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης
- Πλήρες κείμενο της γνωμοδότησης (ICJ)
- 6 Απριλίου 1935: Η δικαίωση των Ελλήνων για τα ελληνικά σχολεία – himara.gr


